ब्रह्म उपनिषद हा एक प्राचीन संस्कृत ग्रंथ आहे आणि हिंदू धर्मातील लहान उपनिषदांपैकी एक आहे. हे कृष्ण यजुर्वेदाशी संलग्न असलेल्या ३२ उपनिषदांपैकी एक आहे, आणि १९ संन्यास उपनिषदांपैकी एक म्हणून वर्गीकृत केले आहे.
हा ग्रंथ हिंदू संन्यास परंपरांशी संबंधित महत्त्वाच्या उपनिषदांपैकी एक आहे. यात आत्मा आणि त्याच्या चार अवस्था (चेतनेच्या अवस्था) आणि चार आसनांची चर्चा आहे; निर्गुण ब्रह्माचे (निराकार ब्रह्म ) ध्यान साध्य करण्याच्या उद्देशाने असलेली आसने आहे. हे महर्षी पिप्पलाद आणि शौनक महाशाळा यांच्यातील संभाषण म्हणून सादर केले आहे. ब्रह्म उपनिषद त्याच्या तिसऱ्या अध्यायात सर्व प्रकारचे विधी आणि बाह्य धार्मिक प्रथा नाकारण्यासाठी आणि मनुष्याची सर्वोच्च पूर्ण अवस्था ती आहे जी पूर्णपणे ज्ञानाला समर्पित आहे, असे घोषित करण्यासाठी उल्लेखनीय आहे.
रामाने हनुमानाला सांगितलेल्या मुक्तिका उपनिषदांच्या १०८ उपनिषदांच्या तेलुगू संकलनात, ब्रह्म उपनिषद ११ व्या क्रमांकावर सूचीबद्ध आहे. या ग्रंथाला ब्रह्मपोनिषद असेही संबोधले जाते.
ब्रह्म उपनिषदाची हस्तलिखिते आधुनिक युगात वेगवेगळ्या आवृत्त्यांमध्ये टिकून राहिली आहेत. या हस्तलिखितांची विभागणी आणि रचना भिन्न आहे, विशेषतः ज्यांना "कलकत्ता आणि पुणे आवृत्त्या" म्हणून संबोधले जाते, जरी त्यांचा संदेश सारखाच आहे. तेलुगू भाषेतील आवृत्त्या आकारमानानुसार दोन खूप भिन्न स्वरूपांमध्ये अस्तित्वात आहेत, ज्यापैकी एका आवृत्तीत मजकुराची विभागणी परब्रह्म उपनिषद आणि ब्रह्म उपनिषद अशी केली आहे.
ब्रह्म उपनिषद
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.