कोकणातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनामध्ये धार्मिक श्रद्धा, ग्रामदैवतांची उपासना, ग्रामपरंपरा आणि उत्सव यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या परंपरांच्या संदर्भात काही गावांमध्ये विशिष्ट व्यक्ती, कुटुंबे किंवा समूहांना परंपरेने काही धार्मिक किंवा सामाजिक मान प्राप्त झालेले आढळतात. अशा पारंपरिक सन्मान, अधिकार आणि धार्मिक विधींमध्ये त्यांचे केले जाणारे पालन यांचा विचार ‘मानपान’ या व्यापक संकल्पनेत करता येतो.
कोकणातील स्थानिक देवता आणि धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना ग्रामसमाज, धार्मिक आचार-वर्तन आणि स्थानिक सामाजिक अर्थनिर्मिती यांचा परस्परसंबंध दिसून येतो. स्थानिक देवतांच्या धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करताना मानकरींच्या सहभागाचाही उल्लेख आढळतो.
कोकणातील मानपानाची परंपरा सर्व गावांमध्ये एकसारखी होती किंवा आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. गाव, देवस्थान, स्थानिक इतिहास आणि परंपरेनुसार मानांचे स्वरूप आणि त्यांचे पालन करण्याच्या पद्धती वेगवेगळ्या असू शकतात.
कोकणातील मानपानाची परंपरा
या विषयावर तज्ञ बना.
