कोकणात देवाला कौल लावणे ही देवतेसमोर एखाद्या प्रश्नाबाबत संकेत, संमती किंवा असंमती जाणून घेण्याची लोकधार्मिक पद्धत आहे. महाराष्ट्रातील विविध भागांत कौलाची पद्धत स्थानिक देवता, ग्रामदेवता किंवा देवस्थानाशी संबंधित धार्मिक आचाराचा भाग म्हणून आढळते. कौलाच्या प्रक्रियेत देवतेसमोर विशिष्ट वस्तू ठेवून त्यांच्या हालचालीवरून किंवा पडण्याच्या क्रमावरून देवतेचा संकेत जाणून घेतला जातो. कोकणातील ऐतिहासिक लोकसाहित्यविषयक नोंदींमध्ये कौलाचा संबंध महत्त्वाचे कार्य करण्यापूर्वी देवतेची संमती घेण्याशी जोडलेला आढळतो.
कोकणातील कौलाच्या परंपरेचे स्वरूप केवळ धार्मिक विधीपुरते मर्यादित नसून स्थानिक देवता, ग्रामसमुदाय आणि लोकविश्वास यांच्या परस्परसंबंधाशीही जोडलेले आहे. विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धातील लोकसाहित्यविषयक नोंदींमध्ये रत्‍नागिरी आणि तत्कालीन कोलाबा जिल्ह्यातील काही भागांत कौल घेण्याच्या पद्धतींचे वर्णन आढळते. या नोंदींमधून महत्त्वाचे काम करण्यापूर्वी देवतेचा संकेत घेणे, रोगराईच्या प्रसंगी देवतेसमोर कौल मागणे आणि विशिष्ट धार्मिक प्रश्नांबाबत देवतेची संमती जाणून घेणे यांसारख्या प्रथा दिसून येतात.
कोकणात देवाला कौल लावणे
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.
