कोकणात देवाला पोवते बांधणे ही देवता आणि धार्मिक श्रद्धेशी संबंधित परंपरा आहे. ‘पोवते’ म्हणजे देवतेला वाहण्यात येणारा पवित्र दोरा होय. मराठी विश्वकोशात पोवतेची व्याख्या “देवतेला वाहण्याचा पवित्र दोरा” अशी करण्यात आली आहे.
कोकणातील धार्मिक परंपरांमध्ये देवता, देवक, पवित्र वृक्ष आणि स्थानिक धार्मिक स्थळांशी संबंधित विविध विधी आढळतात. जुन्या लोकसाहित्यविषयक नोंदींमध्ये रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील दापोली परिसरात धार्मिक प्रसंगी वड आणि पिंपळ यांसारख्या पूजनीय वृक्षांना कापसाचा धागा बांधला जात असल्याची नोंद आहे. या प्रसंगी फळे, नारळ आणि इतर वस्तू अर्पण केल्या जात असल्याचेही नमूद केले आहे.
या नोंदींमधून कोकणातील धार्मिक आचारांमध्ये पवित्र धाग्याच्या वापराचे ऐतिहासिक उदाहरण दिसून येते. तथापि, उपलब्ध जुन्या नोंदींमध्ये या धाग्याला प्रत्येक ठिकाणी ‘पोवते’ असे संबोधले जात होते, असे स्पष्टपणे नमूद नाही. त्यामुळे ‘पोवते’ या शब्दाचा धार्मिक अर्थ आणि कोकणातील धागा बांधण्याच्या स्थानिक प्रथा यांचा संबंध उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे स्वतंत्रपणे विचारात घेणे आवश्यक आहे.
कोकणात देवाला पोवते बांधणे
एका नवीन दृष्टिकोनातून पहा.
