औंढा नागनाथ मंदिर हे महाराष्ट्र राज्यातील मराठवाडा विभागातील हिंगोली जिल्हात असलेले एक प्राचीन शिवमंदिर आहे. हे भगवान शंकराला समर्पित असलेल्या १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे ज्योतिर्लिंग मानले जाते. इतिहास, स्थापत्यशास्त्र, श्रद्धा आणि संस्कृती यांचा अद्भुत संगम असलेले हे स्थान केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून एक महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक वारसा आहे.
या मंदिराला महाभारतातील पांडवांपासून ते देवगिरीचे यादव आणि नंतर पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांच्यापर्यंतच्या अनेक महत्त्वपूर्ण राजवटी आणि घटनांचा समृद्ध इतिहास लाभला आहे. संत नामदेवांच्या भक्तीमुळे मंदिर फिरल्याची अलौकिक कथा या स्थानाचे महत्त्व अधिकच वाढवते. हेमाडपंती आणि मराठा स्थापत्यशैलीचा संगम, तळघरातील वैशिष्ट्यपूर्ण गर्भगृह, सभोवतालच्या निसर्गरम्य पर्वतरांगा आणि महाशिवरात्रीला होणारा भव्य रथोत्सव ही या मंदिराची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागाने या मंदिराला 'राष्ट्रीय महत्त्वाचे संरक्षित स्मारक' म्हणून घोषित केले आहे.
औंढा नागनाथ तालुका
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.
