शी जिनपिंग

शी जिनपिंग (चिनी: 习近平; १५ जून इ.स. १९५३) हे आशियातील चीन देशाचा सर्वोच्च नेता आहेत. ते सध्या विद्यमान उपराष्ट्राध्यक्ष, कम्युनिस्ट पक्षाचा सरचिटणीस, चीनचे लष्करप्रमुख तसेच कम्युनिस्ट केंद्रीय सैन्याचे अध्यक्ष आणि इतर अनेक पदे सांभाळतात. त्यांनी २०१२ पासून चीनचे सातवे अध्यक्ष म्हणूनही काम केले आहेत. यांना चिनी नेतृत्वाच्या पाचव्या पिढीतील सदस्य समजले जाते. हे आधुनिक चीन राष्ट्राच्या (पीआरसी) च्या स्थापनेनंतर जन्मलेले तेथील साम्यवादी पक्षाचे पहिले सरचिटणीस आहेत.



चिनी कम्युनिस्ट दिग्गज शी झोंगक्सुन यांचे पुत्र, शी यांना सांस्कृतिक क्रांतीदरम्यान त्यांच्या वडिलांच्या निर्मूलनानंतर किशोरावस्थेत शांक्सी प्रांतातील ग्रामीण यानचुआन काउंटीमध्ये निर्वासित करण्यात आले. ते लियांगजियाहे गावातील याओडोंगमध्ये राहत होते, जिथे अनेक अयशस्वी प्रयत्नांनंतर ते सीसीपीमध्ये सामील झाले आणि स्थानिक पक्ष सचिव म्हणून काम केले. सिंघुआ विद्यापीठात कामगार ,शेतकरी,सैनिक म्हणून रासायनिक अभियांत्रिकीचा अभ्यास केल्यानंतर, शी यांनी चीनच्या किनारी प्रांतांमध्ये राजकीयदृष्ट्या प्रगती केली. शी १९९९ ते २००२ पर्यंत फुजियानचे गव्हर्नर होते, त्यानंतर २००२ ते २००७ पर्यंत शेजारच्या झेजियांगचे गव्हर्नर आणि पक्ष सचिव झाले. शांघायचे पक्ष सचिव चेन लियांग्यू यांना बडतर्फ केल्यानंतर, २००७ मध्ये शी यांची काही काळासाठी त्यांच्या जागी बदली करण्यात आली. त्यानंतर ते त्याच वर्षी सीसीपीच्या पॉलिटब्युरो स्थायी समिती (पीएससी) मध्ये सामील झाले आणि ऑक्टोबर २००७ मध्ये केंद्रीय सचिवालयाचे प्रथम क्रमांकाचे सचिव होते. २००८ मध्ये, त्यांना हू जिंताओ यांचे गृहीत उत्तराधिकारी म्हणून सर्वोच्च नेते म्हणून नियुक्त करण्यात आले. या उद्देशाने, शी यांची सीएमसीचे आठवे उपाध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. २०१६ मध्ये त्यांना सीसीपीकडून अधिकृतपणे नेतृत्व केंद्राची पदवी मिळाली.

चीनच्या देशांतर्गत धोरणाचे निरीक्षण करताना, शी यांनी पक्ष शिस्त लागू करण्यासाठी आणि अंतर्गत एकता मजबूत करण्यासाठी दूरगामी उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. त्यांच्या भ्रष्टाचारविरोधी मोहिमेमुळे माजी पीएससी सदस्य झोउ योंगकांग यांच्यासह प्रमुख विद्यमान आणि निवृत्त सीसीपी अधिकाऱ्यांचे पतन झाले. "सामान्य समृद्धी" वाढवण्यासाठी, शी यांनी समानता वाढवण्यासाठी डिझाइन केलेल्या धोरणांची मालिका लागू केली, गरिबीविरुद्धच्या लढाईचा भाग म्हणून लक्ष्यित गरिबी निर्मूलन कार्यक्रमांचे निरीक्षण केले आणि २०२१ मध्ये तंत्रज्ञान आणि शिकवणी क्षेत्रांविरुद्ध व्यापक कारवाईचे निर्देश दिले. शिवाय, त्यांनी सरकारी मालकीच्या उद्योगांना (SOEs) पाठिंबा वाढवला, प्रगत उत्पादन आणि तंत्रज्ञान विकासावर भर दिला, प्रगत लष्करी-नागरी संलयन केले आणि चीनच्या मालमत्ता क्षेत्रात सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला. मुख्य भूमी चीनमध्ये कोविड-१९ साथीच्या रोगाची सुरुवात झाल्यानंतर, त्यांनी सुरुवातीला जानेवारी २०२० ते डिसेंबर २०२२ पर्यंत शून्य-कोविड धोरणाचे अध्यक्षपद भूषवले आणि शेवटी कमी करण्याच्या धोरणाकडे वळले.

चीनचे अमेरिकेशी असलेले संबंध, दक्षिण चीन समुद्रातील नऊ-डॅश लाइन आणि चीन-भारत सीमा वाद या बाबतीत शी यांनी अधिक आक्रमक परराष्ट्र धोरण अवलंबले आहे. याव्यतिरिक्त, परदेशात चीनचे आर्थिक हितसंबंध वाढवण्यासाठी, शी यांनी बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्हचे समर्थन करून आफ्रिका आणि युरेशियामध्ये चीनचा प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न केला आहे. २०१५ मध्ये शी भेटलेल्या मा यिंग-जेऊ यांचे उत्तराधिकारी तैवानचे अध्यक्ष त्साई इंग-वेन यांच्या नेतृत्वाखाली बीजिंग आणि तैपेईमधील संबंध बिघडले तेव्हा शी यांनी त्यांचे नेतृत्व केले. २०२० मध्ये, शी यांनी हाँगकाँगमध्ये राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा मंजूर केला ज्याने शहरातील राजकीय विरोधकांवर, विशेषतः लोकशाही समर्थक कार्यकर्त्यांवर, कडक कारवाई केली.

सत्तेत आल्यापासून, शी यांच्या कार्यकाळात सेन्सॉरशिप आणि सामूहिक पाळत ठेवण्यामध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे, मानवी हक्कांमध्ये घसरण झाली आहे, ज्यामध्ये शिनजियांगमध्ये उइघुरांचा छळ, त्यांच्या नेतृत्वाभोवती व्यक्तिमत्त्वाच्या पंथाचा उदय आणि २०१८ मध्ये अध्यक्षपदासाठी मुदत मर्यादा काढून टाकण्यात आल्या आहेत. शी यांचे राजकीय विचार आणि तत्त्वे, ज्यांना शी जिनपिंग विचार म्हणून ओळखले जाते, ते पक्ष आणि राष्ट्रीय संविधानांमध्ये समाविष्ट केले गेले आहेत. पीआरसीच्या पाचव्या पिढीच्या नेतृत्वाचे केंद्रीय व्यक्तिमत्त्व म्हणून, शी यांनी राष्ट्रीय सुरक्षा, आर्थिक आणि सामाजिक सुधारणा, लष्करी पुनर्रचना आणि आधुनिकीकरण आणि इंटरनेटवरील नवीन सीसीपी समित्या यासह अनेक पदे स्वीकारून संस्थात्मक शक्तीचे केंद्रीकरण केले आहे. ऑक्टोबर २०२२ मध्ये, शी यांनी सीसीपी सरचिटणीस म्हणून तिसरा कार्यकाळ मिळवला आणि मार्च २०२३ मध्ये तिसऱ्या कार्यकाळासाठी राज्य अध्यक्ष म्हणून पुन्हा निवडून आले.[१]

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →