लाला लजपतराय, लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक आणि बिपिनचंद्र पाल या त्रयीला लाल-बाल-पाल असे म्हणतात.
पंजाबचे लाला लजपत राय, मुंबईचे बाळ गंगाधर टिळक आणि बंगालचे बिपिन चंद्र पाल, लाल बाल पाल या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या त्रिमूर्तींनी भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीचे राजकीय समीकरणे बदलले.
एकोणिसाव्या शतकाच्या शेवटच्या वर्षांत काही भारतीय बुद्धिजीवींमध्ये मूलगामी संवेदनशीलता निर्माण झाली. लाल बाल पाल यांनी बंगालच्या फाळणीच्या विरोधात देशभरातील भारतीयांना एकत्र केले आणि बंगालमध्ये सुरू झालेली निदर्शने, संप आणि ब्रिटिश वस्तूंवर बहिष्कार राजाच्या विरोधात व्यापक निषेध म्हणून लवकरच इतर प्रदेशांमध्ये पसरला.
प्रमुख नेते बाळ गंगाधर टिळक यांच्या अटकेने आणि सक्रिय राजकारणातून बिपिनचंद्र पाल आणि अरबिंदो घोष यांच्या निवृत्तीमुळे राष्ट्रवादी चळवळीचा जोर हळूहळू ओसरत गेला. पोलीस अधीक्षक जेम्स ए. स्कॉट यांनी यांनी पोलिसांना लाठीचार्ज करण्याचे आदेश दिले आणि त्यांनी राय यांच्यावर वैयक्तिकरित्या प्राणघातक हल्ला केला. यात लाला लजपत राय गंभीर जखमी झाले. या लाठीचार्जमुळे अखेर १७ नोव्हेंबर १९२८ रोजी राय यांचा मृत्यू झाला.
लाल-बाल-पाल
या विषयावर तज्ञ बना.
