रुद्रमा देवी

रुद्रमा देवी (शासनकाळ: १२६२ – नोव्हेंबर १२८९), ज्यांना त्यांच्या रुद्र-देव महाराज या राज्याभिषेकाच्या नावाने देखील ओळखले जाते, या काकतीय राजवंशाच्या एक सम्राज्ञी होत्या. त्यांनी दक्षिण भारतातील सध्याच्या तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांच्या मोठ्या भूभागावर राज्य केले.

रुद्रमा देवी यांचे वडील आणि पूर्ववर्ती शासक गणपती यांना पुत्र नसल्यामुळे त्यांनी १२६० च्या सुमारास रुद्रमा यांची आपली सह-शासक म्हणून नियुक्ती केली होती. १२६३ पर्यंत त्या एकमेव शासक बनल्या, तरीही १२६९ पर्यंत त्यांचा औपचारिक राज्याभिषेक झाला नव्हता. त्यांच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांना बंडाचा सामना करावा लागला, जो त्यांनी आपल्या निष्ठावंतांच्या मदतीने मोडून काढला. १२५० च्या उत्तरार्धात आणि १२६० च्या सुरुवातीस त्यांच्या दक्षिणेकडील शेजारी—पांड्यांनी—जिंकलेला काही प्रदेश त्यांनी पुन्हा हस्तगत केला. त्यांनी वायव्येकडून देवगिरीच्या यादवांचे आणि ईशान्येकडून गजपतींचे आक्रमण देखील परतवून लावले. १२७० आणि १२८० च्या दशकात, कायस्थ प्रमुख अंबादेव याने केलेल्या बंडामुळे रुद्रमा देवींनी आपला दक्षिणेकडील बराचसा प्रदेश गमावला आणि १२८९ मध्ये त्याच्याविरुद्ध झालेल्या संघर्षात बहुधा त्यांचा मृत्यू झाला. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचा नातू प्रतापरुद्र हा काकतीय सिंहासनावर बसला.

रुद्रमा देवींची कारकीर्द ही काकतीय सैन्यात अनेक बिगर-खानदानी योद्ध्यांच्या उदयासाठी उल्लेखनीय ठरली. त्यांनी वरंगळ किल्ल्याची आतील भिंत उंच करून आणि खंदकाने वेढलेली बाह्य भिंत बांधून तो अधिक मजबूत केला.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →