फील्ड मार्शल हे भारतीय सैन्यातील पंचतारांकित (फाईव्ह-स्टार) अधिकारी पद असून ते भूदलातील सर्वोच्च पद आहे. १९७३ मध्ये निर्माण करण्यात आलेले हे पद एक सन्माननीय पद म्हणून ओळखले जाते. युद्धकाळात अपवादात्मक सेवा बजावणाऱ्या अधिकाऱ्यांनाच हा बहुमान दिला जातो.
ब्रिटीश सैन्य पदरचनेवर आधारित असलेले हे पद, भारतीय हवाई दलातील 'मार्शल ऑफ द इंडियन एअर फोर्स' (MIAF) या पदाच्या समकक्ष आहे—जे भारतीय सशस्त्र दलातील एकमेव दुसरे पंचतारांकित पद आहे. सध्या हे पद केवळ मानद स्वरूपाचे असून यात कोणत्याही कार्यात्मक जबाबदाऱ्यांचा समावेश नाही. परिणामी, हे पद सैन्याच्या नियमित कार्यात्मक श्रेणीबद्ध रचनेच्या बाहेर आहे. तथापि, हे पद प्राप्त केलेले अधिकारी आयुष्यभर या पदावर कायम राहतात, म्हणजेच ते मृत्यूपर्यंत सेवेतील अधिकारी मानले जातात.
या पदाच्या स्थापनेपासून आतापर्यंत हे पद केवळ दोनदाच बहाल करण्यात आले आहे. सर्वप्रथम जानेवारी १९७३ मध्ये सॅम माणेकशा यांना आणि त्यानंतर एप्रिल १९८६ मध्ये के.एम. करिअप्पा यांना या पदाने सन्मानित करण्यात आले. भूदलाव्यतिरिक्त, सशस्त्र दलातील इतर एकमेव अधिकारी ज्यांनी पंचतारांकित पद भूषवले आहे, ते म्हणजे अर्जन सिंग होत. त्यांना जानेवारी २००२ मध्ये 'मार्शल ऑफ द इंडियन एअर फोर्स' म्हणून पदोन्नती देण्यात आली होती.
फील्ड मार्शल (भारत)
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.