पंचप्रयाग हे हिंदू धार्मिक श्रद्धांचे प्रतीक असून, ते उत्तराखंडमधील गढवाल हिमालयीन क्षेत्रातील पाच पवित्र नद्यांच्या संगमांचे प्रतिनिधित्व करते. 'पंचप्रयाग' हा संस्कृत शब्द आहे; यात 'पंच' म्हणजे पाच आणि 'प्रयाग' म्हणजे नद्यांचा संगम.
नद्यांच्या प्रवाहाच्या क्रमानुसार (उगमस्थानाकडून खालील दिशेने येताना) हे पाच पवित्र संगम खालीलप्रमाणे आहेत: विष्णुप्रयाग, नंदप्रयाग, कर्णप्रयाग, रुद्रप्रयाग आणि देवप्रयाग.
अलकनंदा + धौलीगंगा = विष्णुप्रयाग संगम
अलकनंदा + नंदाकिनी = नंदप्रयाग संगम
अलकनंदा + पिंडर = कर्णप्रयाग संगम
अलकनंदा + मंदाकिनी = रुद्रप्रयाग संगम
अलकनंदा + भागीरथी = देवप्रयाग संगम
अलकनंदा ही मुख्य नदी हिमालयातील 'सतोपंथ हिमनदी'तून (ग्लेशियर) मैदानी प्रदेशाकडे खाली येते आणि गढवाल क्षेत्रातील पाच ठिकाणी इतर नद्यांना मिळून हे पवित्र संगम निर्माण करते. देवप्रयाग येथील शेवटच्या संगमातून 'गंगा' या पवित्र नदीची निर्मिती होते आणि तीथूनच ती मैदानी प्रदेशात वाहू लागते. देवप्रयाग हे गंगा नदीचे उगमस्थान म्हणूनही ओळखले जाते.
उत्तर प्रदेशातल्या अलाहाबाद येथे गंगा यमुना आणि गुप्त रूपात असलेली सरस्वती यांचा त्रिवेणी संगम होतो, म्हणून अलाहाबादलाच प्रयाग म्हणून ओळखले जाते. पंचप्रयागात या प्रगागचा समावेश होत नाही.
पंचप्रयाग
याचे महत्त्व तुम्हाला आश्चर्यचकित करेल.