स्वामी श्रद्धानंद

स्वामी श्रद्धानंद (22 फेब्रुवारी 1856 - 23 डिसेंबर 1926), ज्यांना महात्मा मुन्शी राम विज म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतीय स्वातंत्र्य कार्यकर्ते आणि आर्य समाज संन्यासी होते ज्यांनी दयानंद सरस्वतींच्या शिकवणींचा प्रचार केला. यामध्ये गुरुकुल कांगरी विद्यापीठासारख्या शैक्षणिक संस्थांच्या स्थापनेचा समावेश होता आणि 1920 च्या दशकातील हिंदू सुधारणा चळवळीमध्ये संघटना (एकत्रीकरण आणि संघटना) आणि शुद्धी (शुद्धीकरण) मध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली.

त्यांचा जन्म 22 फेब्रुवारी 1856 रोजी भारताच्या पंजाब प्रांतातील जालंधर जिल्ह्यातील तलवान गावात झाला. लाला नानक चंद यांच्या कुटुंबातील तो सर्वात लहान मुलगा होता, जो युनायटेड प्रोव्हिन्सेस (आता उत्तर प्रदेश) मध्ये पोलीस निरीक्षक होता, जो तत्कालीन ईस्ट इंडिया कंपनीद्वारे प्रशासित होता. त्यांचे दिलेले नाव बृहस्पती विज होते, परंतु नंतर त्यांना त्यांच्या वडिलांनी मुन्शी राम विज असे संबोधले, हे नाव 1917 मध्ये संन्यास घेईपर्यंत त्यांच्याकडे राहिले, लाला मुन्शी राम विज आणि महात्मा मुन्शी राम.

काही घटनांनंतर त्यांनी खऱ्या ईश्वराचा शोध घेण्याचा मार्ग स्वीकारला, जसे की एक थोर स्त्री प्रार्थना करत असताना त्याला मंदिरात जाण्यापासून रोखण्यात आले. एका ननसोबत चर्चच्या वडिलांचा समावेश असलेल्या "तडजोड करणाऱ्या" परिस्थितीचाही तो साक्षीदार होता,[२] कृष्ण पंथाच्या धर्मगुरूंनी एका तरुण भक्तावर केलेला बलात्कार आणि मुस्लिम वकिलाच्या घरी एका लहान मुलीचा संशयास्पत्याच्या. . या सर्व घटनांनी त्याच्या मनात ईश्वरावरील श्रद्धेबाबत संभ्रम निर्माण झाला. या परिस्थितीत त्यांना महर्षी दयानंद सरस्वती यांच्या व्याख्यानास जाण्याचा योग आला. महर्षी दयानंद यांच्या वेदांवर आधारित तत्त्वज्ञानामुळे ते प्रभावित झाले. संपूर्ण जगातील मानव जातीस आर्य अर्थात श्रेष्ठ व्यक्तींचा समूह बनविण्याचा त्यांचा मार्ग व मूर्ती मधील ईश्वर न शोधता मानवांमधील ईश्वरत्वाचा शोध घेण्याचे दयानंद यांनी सांगितलेले तत्त्वज्ञान त्यांनी स्वीकारले. ईश्वर हा निराकार असून तो सर्वशक्तिमान, अजय, अमर, अभय, नित्य, पवित्र व सृष्टीचा निर्माता असल्याचे दयानंद यांचे तत्त्वज्ञान हे आधारभूत मानून व दयानंद यांचा गुरुस्थानी स्वीकार करून त्यांनी दाखविलेल्या मार्गावर चालण्याचा निर्धार मुंशीराम यांनी केला केला. पुढे त्यांनी वकील होण्यासाठी आवश्यक असणारा अभ्यास सुरू करून परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर त्या पुढील आपले संपूर्ण जीवन महर्षी दयानंद सरस्वती यांनी स्थापन केलेल्या आर्य समाज या संस्थेच्या प्रचार प्रसारासाठी समर्पित केले.[2] गुरुकुल कांगडी सारख्या विद्यापीठाची स्थापना व मोठ्या प्रचळवळवर सुरू केलेली शुद्धीची चळवळ यासाठी प्रामुख्याने स्वामी श्रद्धानंद यांना मानले जाते.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →