सामाजिक भाषाशास्त्र

सामाजिक भाषाशास्त्र हा कोणत्याही समाजात भाषा कशी आकार घेते आणि ती वेगवेगळ्या प्रकारे कशी वापरली जाते याचा वर्णनात्मक आणि शास्त्रोक्त अभ्यास आहे. हा विषय प्रामुख्याने वेगवेगळ्या सामाजिक गटांमध्ये भाषेचे विविध प्रकार कसे निर्माण होतात आणि सांस्कृतिक नियम, अपेक्षा व संदर्भ यांचा त्यावर कसा प्रभाव पडतो, तसेच या बदलांचा भाषेच्या बदलांमध्ये कसा वाटा असतो याचा अभ्यास करतो. भाषेतील प्रादेशिक बोली, सामाजिक बोली, वंशबोली आणि इतर उप-प्रकार व शैली ओळखण्यासाठी समाजभाषाशास्त्र हे जुन्या बोलीशास्त्राची सामाजिक शास्त्रांशी सांगड घालते.

२० व्या शतकाच्या दुसऱ्या अर्धापासून भाषाशास्त्राची एक मोठी शाखा म्हणून उदयास आलेले समाजभाषाशास्त्र हे प्रयोजनशास्त्र, भाषिक मानवशास्त्र आणि भाषेचे समाजशास्त्र यांच्याशी जवळून संबंधित आहे. यातील भाषेचे समाजशास्त्र हे भाषेचा समाजावर होणाऱ्या परिणामांवर भर देते. समाजभाषाशास्त्राचा मानवशास्त्राशी असलेला ऐतिहासिक संबंध अशा अभ्यासांमधून दिसून येतो जिथे सामाजिक घटकांनुसार (उदा. वंश, धर्म, सामाजिक स्थान, लिंग, शिक्षणाची पातळी, वय, इत्यादी) किंवा भौगोलिक अडथळ्यांमुळे (पर्वतरांगा, वाळवंट, नदी, इत्यादी) विभक्त झालेल्या गटांमध्ये भाषेचे प्रकार कसे बदलतात याचा शोध घेतला जातो. असे अभ्यास हेदेखील तपासतात की भाषेच्या वापरातील हे फरक आणि वापराविषयीच्या धारणा कशा प्रकारे सामाजिक किंवा सामाजिक-आर्थिक वर्ग निर्माण करतात आणि परावर्तित करतात. जसा भाषेचा वापर स्थानानुसार बदलतो, तसाच तो सामाजिक वर्गानुसारही बदलतो आणि काही समाजभाषाशास्त्रज्ञ या सामाजिक बोलींचा अभ्यास करतात.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →