शिवशंकर मानंधर

शिवशंकर मानन्धर (नेपाळी लेखनभेद: शिवशङ्कर मानन्धर) (२२ फेब्रुवारी, १९३२ (1932-02-22) - १४ नोव्हेंबर २००४) हा नेपाळी गायक, संगीतकार व पहिल्या नेपाळी चित्रपट आमामधील मुख्य अभिनेता होता. ५० वर्षाहून अधिक काळ कारकीर्दमध्ये सक्रिय मानन्धर हे नेपाळी चलचित्रपटमधील एक लोकप्रिय नाव आहे.

प्रेम, शोकांतिका, भक्ती (भजन) आणि देशभक्ती या गाण्यांसाठी संगीत गाणे आणि संगीत लिहून त्यांनी आधुनिक नेपाळी संगीताच्या अनेक शैलींचा अग्रक्रम केला. त्यांनी सुमारे १२०० नेपाळी गाण्यांसाठी संगीत दिले आहे. त्यांनी स्वतः जवळपास तीनशे गाणी गायली. या योगदानासाठी मानन्धर यांना अनेक प्रतिष्ठित राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त झाले.

१९५१ मध्ये प्रख्यात नेपाळी नाटककार बालकृष्ण सम यांनी मानन्धर यांना नवीन संगीतकारांना प्रशिक्षण देण्यासाठी आणि त्यांचा देखरेखसाठी सरकारी मालकीचे रेडिओ नेपाळ येथे काम कारणासाठी नियुक्त केले. आपल्या सहकारी नातिकाजी यांच्यासह त्यांनी रेडिओ नेपाळला आधुनिक नेपाळी संगीत निर्मितीसाठी एक संस्था बनविली. रेडिओ नेपाळने केवळ देशातील संगीताची प्रतिभाच पसरविली नाही तर नेपाळमध्ये यशस्वी होण्यास भारतातील दार्जिलिंग मधील अंबर गुरूंग, गोपाल योंजन आणि अरुणा लामा यांच्यासह अनेक नामांकित संगीतकारांनाही मदत केली.

रेडिओ नेपाळमध्ये काम करत असताना शिवशंकर यांनी अनेक बड्या नेपाळी गायकांसाठी संगीत दिले. यामध्ये तारादेवी, मीरा राणा, निर्मला श्रेष्ठ, ज्ञानु राणा, अरुणा लामा, कुन्ती मोक्तान, गंगा मल्ल, पुष्प नेपाली, नारायण गोपाल, प्रेमध्वज प्रधान, योगेश वैद्य, उदित नारायण, ध्रुव के.सी., मनिक रत्न, दीप श्रेष्ठ, भक्तराज आचार्य, बच्चु कैलाश, रुबी जोशी व दीपक बज्राचार्य यांचा समावेश होता. त्यांनी राममान तृषित, किरण खरेल, भावुक, यादव खरेल, लक्ष्मण लोहनी व म.वी.वि. शाह यासारख्या नामांकित गीतकारांसाठी संगीत दिले. आपल्या ५० वर्षांच्या कार्यकाळात त्यांनी नेपाळी संगीत "सुवर्णकाळ" मध्ये आणण्यास मदत केली.

लोकप्रिय गाण्यांच्या रचनांबरोबरच त्यांनी नेपाळी संगीतावरही प्रयोग केला. काही सोप्या वाद्यानी रचलेल्या लोकगीतांमध्ये आधुनिक समकालीन वाद्यवृंदांची वाद्ये समृद्ध कशी करावीत हे त्यांनी दाखवले. पॉप-स्टाईल गाण्यांवर आधारीत गाण्यांच्या आधुनिकीकरणामध्ये मानन्धर यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आणि यामुळे सध्याच्या नेपाळी पॉप शैलीच्या विकासात मदत झाली. जरी त्यांनी बदल आणि नावीन्यपूर्ण मार्ग दर्शविला असला तरी नेपाळी शैलीतील अद्वितीय सार जपण्यासाठी त्यांनी नेहमीच पाठिंबा दर्शविला.

मानन्धरने १९६४ मध्ये नेपाळ सरकारने निर्मित आमाया पहिल्या नेपाळी चित्रपटात "लाहुरे दाइ"ची मुख्य भूमिका साकारली होती. तथापि, डॉक्युमेंटरी चित्रपटात काही देखावे वगळता त्याने अभिनय कारकिर्दीचा पाठपुरावा केला नाही. तथापि, नेपाळी सिनेमाच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी अनेक चित्रपटांसाठी संगीत लिहिले.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →