शंख पुष्प (कॉन्व्होल्व्ह्युल सप्रॉस्ट्रेटस/कॉन्व्होल्व्ह्युलस प्लुरिकाउलिस) ही भारत आणि ब्रह्मदेशात (म्यानमार) आढळणारी एक वनस्पती असून तिचा वापर आयुर्वेदामध्ये केला जातो. आयुर्वेदात ही वनस्पती 'शंखपुष्पी' म्हणून ओळखली जाते. बहुतेक संदर्भांनुसार, हीच मूळ शंखपुष्पी आहे; मात्र काहींच्या मते शंखपुष्पी म्हणजे 'गोकर्णी ( अपराजिता)' होय. तसेच, काही तज्ज्ञ शंखपुष्पीची ओळख इव्हॉल्व्ह्युलस अल्सिनॉइड्स अशीही करतात, जी याच कुळातील एक वेगळी वनस्पती आहे.
पारंपारिक औषधोपचारात शंखपुष्पीचा वापर 'मेध्य रसायन' म्हणून केला जातो आणि ती आरोग्याच्या विविध समस्यांवर गुणकारी असल्याचे मानले जाते. या वनस्पतीमध्ये चिंताशामक, शिथिलता देणारे, ओब्सेसिव्ह-कंपल्सिव्ह विकारांविरूद्ध प्रभावी आणि स्मरणशक्ती वाढवणारे गुणधर्म असल्याचे दिसून आले आहे. स्मरणशक्ती सुधारण्यासाठी शंखपुष्पी अत्यंत प्रभावी ठरते. प्रयोगादरम्यान, उच्च कोलेस्ट्रॉल आहार दिलेल्या जरबिल्समध्ये शंखपुष्पीच्या वापरामुळे ९० दिवसांनंतर सीरम कोलेस्ट्रॉल, एलडीएल आणि ट्रायग्लिसराइड्सच्या पातळीत लक्षणीय घट झाल्याचे आढळले. तसेच, हायपरथायरॉईडीझम असलेल्या उंदरांना शंखपुष्पीचा डोस (०.४ मिग्रॅ/किलो) दिला असता, तिने थायरॉईड संप्रेरके नियंत्रित करण्याचे कार्य केले. अपस्माररोधी उपचारांमधील शंखपुष्पीच्या वापराबाबत अभ्यास सुरू असून त्याचे निष्कर्ष संमिश्र आहेत.
शंख पुष्प
या विषयावर तज्ञ बना.
