वैज्ञानिक पद्धति म्हणजे ज्ञान प्राप्त करण्याची आणि निसर्गातील घटना कारणान्वेषण करून सत्य शोधण्याची एक पद्धतशीर प्रक्रिया. आधुनिक विज्ञानाचे वेगळेपण आणि त्याची श्रेष्ठता या पद्धतीमध्ये आहे. विज्ञान हा केवळ अनुभवावर किंवा अनुमानावर अवलंबून न राहता तार्किक, निरीक्षणीय आणि पुनरावृत्तीक्षम प्रक्रियेचा उपयोग करतो, आणि या प्रक्रियेस वैज्ञानिक पद्धति म्हणतात.
प्राचीन आणि मध्ययुगीन काळात विज्ञान आणि इतर ज्ञानशाखांमध्ये फारसा फरक नव्हता; सर्व ज्ञान निगामी तर्कशास्त्रावर अवलंबून होतं. परंतु १६व्या–१७व्या शतकात युरोपमध्ये आधुनिक विज्ञानाची सुरुवात झाली आणि वैज्ञानिक पद्धतीचे स्वरूप विकसित झाले.
वैज्ञानिक पद्धतीमध्ये निरीक्षण, प्रयोग, मोजमाप, विश्लेषण, उपपत्ती किंवा सिद्धांताची निर्मिती आणि त्या सिद्धांताची पुनरावृत्ती करून सत्यापन असा क्रम असतो. हा क्रम त्रुटीपूर्ण अंदाज आणि अयशस्वी निरीक्षणे वगळून सर्वात संभाव्य आणि तार्किक निष्कर्षाकडे नेतो.
या पद्धतीवरील विचार अनेक तत्त्ववेत्त्यांनी केले आहेत. उदाहरणार्थ:
डेकार्त आणि फ्रान्सिस बेकन यांनी ज्ञानाचे स्रोत आणि तर्कशक्तीवरील विचार मांडले.
गॅलिली व न्यूटन यांनी निरीक्षण-प्रयोग व गणिती भाषा यांना वैज्ञानिक पद्धतीचा मुख्य आधार मानले.
आइन्स्टाइन आणि प्लांक यांनी सापेक्षता आणि क्वांटम सिद्धांतांद्वारे विज्ञानाच्या पुढील टप्प्यांवर विचार केला.
१९व्या आणि २०व्या शतकात वैज्ञानिक पद्धतीबद्दल विशेष तात्त्विक आणि ऐतिहासिक विचारदेखील मांडले गेले. काही तत्त्ववेत्ते म्हणतात की विज्ञानाची पद्धत केवळ तार्किक प्रक्रियाच नाही; त्यामध्ये वैचारिक, इतिहासात्मक आणि मानसशास्त्रीय घटकही असतात.
वैज्ञानिक पद्धति ही ज्ञानशास्त्रातील सर्वांत आदर्श आणि प्रमाणित प्रक्रिया मानली जाते, जी निरीक्षण, प्रयोग, विश्लेषण, सिद्धांत मांडणी आणि सत्यापन यांच्या अनुक्रमे चालते. ही पद्धत निर्णयक्षम, तर्कशुद्ध आणि पुनरावृत्तीक्षम ज्ञान निर्माण करते, ज्यामुळे विज्ञानाने जगातील निसर्ग व घटनांचे यथार्थ स्वरूप उलगडले आहे.
वैज्ञानिक पद्धति
या विषयावर तज्ञ बना.