वीरनरसिंहराय

वीर नरसिंह राय ज्यांना वीर नरसिंह किंवा वीर नरसिंह तिसरा म्हणूनही ओळखले जाते, (राज्यकाळ १५०५–१७ जुलै १५०९) हे त्यांचे पूर्ववर्ती दुसरा नरसिंहराय यांच्या मृत्यूनंतर विजयनगरचे सम्राट झाले. ते कृष्णदेवरायांचे मोठे सावत्र भाऊ होते.

तुलुवा नरस नायकच्या हत्येमुळे सर्वत्र सरदारांनी बंड केले. फर्नाओ नुनेस यांनी त्यांच्या लिखाणात नमूद केले आहे की, संपूर्ण जग बंडासाठी उभे राहिले होते. सुरुवातीला, सालुवा नरस नायकाचा ज्येष्ठ पुत्र इम्माडी नरस नायक सम्राट झाला आणि त्याची हत्या होण्यापूर्वी तो दोन वर्षे सिंहासनावर राहिला. इ.स. १५०५ मध्ये वीर नरसिंह राय त्याच्यानंतर गादीवर आला आणि त्याने आपले सर्व आयुष्य बंडखोर सरदारांशी लढण्यात घालवले.

विजापूरचा तुर्को -पर्शियन सुलतान युसूफ आदिल खान याने राजप्रतिनिधी नरस नायक आणि इतर ४० शाही अधिकाऱ्यांची हत्या करून तुंगभद्रा नदीच्या दक्षिणेकडे आपल्या साम्राज्याचा विस्तार करण्याचा प्रयत्न केला. विजयनगर साम्राज्याच्या या नवीन राजप्रतिनिधीला अरविडू घराण्यातील आलिया राम राय आणि त्याचा मुलगा थिम्मा यांनी पाठिंबा दिला. त्यांच्या मदतीने आदिल शाहचा पराभव करून त्याला हाकलून देण्यात आले. अडोनी आणि कुर्नूल हे प्रदेश विजयनगर साम्राज्यात जोडले गेले. याच काळात, उम्मथूरच्या राज्यपालाने पुन्हा बंड केले आणि वीर नरसिंह राय यांनी आपल्या अनुपस्थितीत आपला सावत्र भाऊ कृष्णदेवराय याला सम्राट म्हणून नेमून हे बंड शमवण्यासाठी दक्षिणेकडे कूच केले. पोर्तुगीज साम्राज्याने भटकल बंदरावर नियंत्रण मिळवण्याच्या बदल्यात घोडे आणि तोफखाना पुरवून या संघर्षात सम्राट वीर नरसिंह यांच्या सैन्याला मदत केली. उम्मथूरमधील बंड शमवण्यासाठी वीर नरसिंह राय यांनी केलेल्या एकत्रित प्रयत्नांना संमिश्र यश आले.

इ.स. १५०९ मध्ये, मृत्यूशय्येवर असताना, वीर नरसिंह राय यांनी आपला मंत्री साळुवा तिम्मा (तिम्मरस) याला आपला धाकटा भाऊ कृष्णदेवराय याला आंधळा करण्याची विनंती केली, जेणेकरून त्यांच्या स्वतःच्या आठ वर्षांच्या मुलाचा विजयनगरचा सम्राट म्हणून राज्याभिषेक करता येईल, अशी एक आख्यायिका आहे. तथापि, तिम्मरसाने सम्राटासाठी एका शेळीच्या डोळ्यांची जोडी आणली आणि त्याला कळवले की त्याने कृष्ण देव राय याला ठार मारले आहे. मात्र, त्या दोन सावत्र भावांमधील मैत्रीपूर्ण संबंध आणि कृष्ण देव राय यांचा राज्याभिषेक सुरळीत पार पडला, याव्यतिरिक्त दुसरे काहीही सिद्ध करणारी कोणतीही नोंद नाही.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →