विदर्भ किंबहुना नागपूरातील प्राचीन परंपरेतील ऐतिहासिक उत्सव म्हणजे 'हाडपक्या गणपती' किंवा मस्कऱ्या गणपती. गणेशेत्सव संपल्यानंतर सुरू होतो तो पितॄपक्ष. पितॄपक्षात सर्व धार्मिक कार्य, उत्सव काही प्रमाणात निषिद्ध असतात; परंतु नागपूरात/ विदर्भात हाडपक्या गणपती उत्सव साजरा केला जातो. या गणपती उत्सवाचे स्वरूप घरघुती नसून सार्वजानिक आहे. नव्वदीच्या दशकापर्यंत मोठ्या प्रमाणात सार्वजानिक रित्या हा उत्सव साजरा होत असत; परंतु आता काही मोजक्याच ठिकाणी हा उत्सव साजरा केला जात आहे. आजही नागपूर आणि विदर्भातील अनेक तालुक्यात आणि गावागावात हाडपक्या (मस्कऱ्या) गणपती उत्सव साजरा करण्यात येते. मोहाडी तालुक्यातील करडी क्षेत्रातील तुमसर-साकोली राज्यमार्ग क्रमांक ३५६ वर असलेल्या निलज बु. या गावात आजही ही भोसलेकालीन मस्कऱ्या गणपतीची परंपरा जपली जात आहे.
विदर्भात पितृपक्षाला हाडपक असे म्हणतात. हाडपकात बसविलेला हा 'हाडपक्या गणपती' होय. याच गणपतीला मस्कऱ्या गणपती या नावाने संबोधले जाते. राजे भोसले यांचे लढाईवरून नागपूरात आगमन झाल्यानंतर अनेक प्रथा परंपरांची सुरुवात नागपूरात झाली व पुढे ही परंपरा पूर्व विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये पसरली. भाद्रपद गणपती उत्सव त्यातील एक होय. आज ही परंपरा पूर्व विदर्भातील निलज बु सारख्या अनेक गावांमध्ये अस्तित्वात आहे.
मस्कऱ्या गणपती (निलज बुद्रुक)
तुमचे ज्ञान वाढवण्यासाठी वाचा.
