देवनागरीतील वर्णाचे प्रकार आणि उदाहरणे :-
अग्रजिव्हा स्वर : इ, ई, ए, ऐ
अन्तःस्थ वर्ण : य, र, ल, व
अर्धविवृत स्वर : अ, ॲ, ऑ, ऐ, औ
अर्धसंवृत्त स्वर : ए, ओ
अर्धस्वर : य, र, ल, व
अनुनासिक स्वर : अं, अँ, आं, आँ, इं, ईं, उं, ऊं, एं, एँ, ऐं, ओं, औं
अनुनासिके/नासिक्य व्यंजने : ङ, ञ, ञ़, ण, न, म. (ञमङणनानां नासिकाच ।)
अघो़ष वर्ण/कठोर वर्ण : क. ख. च. छ. ट, ठ, त, थ, प, फ, श, ष, स
अयोगवाह वर्ण/स्वरादी वर्ण : अं, अः ।
अल्पप्राण : क, ग, च, ज, ट. ड, प, ब,
आवृत्तमुखी स्वर : अ, ॲ, आ, इ, ई, ए, ऐ
ईषद्विवृत्त/उ़ष्म वर्ण/संघर्षी वर्ण/नेमस्पृष्ट वर्ण (Fricatives) : श, ष, स, ह
उत्क्षिप्त वर्ण : ड़, ढ़
उपध्मानीय-'कःपदार्थ', 'मनःपूतम्'मधील विसर्गगसदृश चिन्ह
उ़ष्म वर्ण/संघर्षी वर्ण/ईषद्विवृत्त/नेमस्पृष्ट वर्ण (Fricatives) : श, ष, स, ह
ओष्ठ्य (Bilabial) : उ, ऊ, प, फ, ब, भ, म,च आणि उपध्मानीय-'कःपदार्थ', 'मनःपूतम्'मधील विसर्गसदृश चिन्ह (उपूपध्मानीयानाम् ओष्ठौ ।)
कंठतालव्य वर्ण : ए, ऐ (ऐदैतौ: कण्ठ-तालु ।)
कठोर वर्ण/अघोष वर्ण (Unvoiced) : क, ख, च, छ, ट, ठ, प, फ, श, ष, स
कंठ्य वर्ण (Velar) : अ, आ, क, ख, ग, घ, ङ, ह, विसर्ग (अकुहविसर्जनीयानां कण्ठ: ।
कंठ्योष्ठ : ओ, औ (ओदौतौ: कण्ठोष्ठम् ।)
घोष वर्ण/मृदुवर्ण (Voiced) : ग. घ. ज. झ. ड. ढ, ब, भ, म (?), वगैरे
जिव्हामूलीय : क़, ख़, ग़ आणि अंध:कार, धिःकार, भुभु:कार किंवा 'दुःख'मधील विसर्गसदृश चिन्ह-'जिव्हामूलीय' (जिह्वामूलीयस्य जिह्वामूलम् ।)
तालव्य (Palatal) : इ, ई, च, छ, ज, झ, ञ, ऐ, य, श (इचुयशानां तालु ।)
तिहेरी स्वर (Tripthong) : ॐ
दंत्य (Dental) : लृ, ॡ, त, थ, द, ध, न, ल,स (लृतुलसानां दन्ता: ।)
दंततालव्य/वर्त्स्य : च़, छ़. ज़, झ़, ञ़
दंतोष्ठ्य : फ़, व़ (व़कारसस्य दंतोष्ठ: ।)
दीर्घ स्वर : जे स्वर उच्चारायला दोन मात्रा लागतात असे स्वर - आ, ऑ, ई, ऊ, ॠ, ॡ, ए, ऐ, ओ, औ
नासिक्य वर्ण/अनुनासिके : ङ, ञ, ञ़, ण, न, म (ञमङणनानां नासिकाच ।)
नेमस्पृष्ट वर्ण/संघर्षी वर्ण/उष्म वर्ण/ईषद्विवृत्त वर्ण (Fricatives) :'श, ष, स, ह
पश्चजिव्हा स्वर : आ, ऑ, उ, ऊ, ओ, औ
पार्श्विक वर्ण : ल
प्लुत स्वर : जे स्वर उच्चारायला दोनहून अधिक मात्रा लागतात असे स्वर - अऽ, आऽ, ईऽ, ऊऽ, ॠऽ, ॡऽ,
मध्यजिव्हा स्वर : अ
महाप्राण : ख, घ, छ, झ, ठ, ढ, फ, भ
मूर्धन्य (Retroflex) : ऋ, ॠ, ट, ठ, ड, ढ, ण, र, ष, ळ : (ऋटुरषाणाम् मूर्धा: ।)
मूलस्वर/ऱ्हस्व स्वर : अ, ॲ, इ, उ, ऋ, ऌ, अं, अः
मृदु वर्ण/घोष वर्ण : ग. घ. ज. झ. ड. ढ, ब, भ, म (?), वगैरे
'य'कारयुक्त वर्ण : फक्त मराठीत वापरात असलेले ऱ्य, ल्य, व्य, ह्य, + क्य, ख्य, ग्य, .... भ्य, म्य. (उदाहरणार्थ तुक्याला, सख्याला, रोग्याला, ... सुभ्याला, नाम्याने वगैरे शब्दांतील जोडाक्षरसदृश अक्षरे).
ऱ्हस्व स्वर/मूल स्वर : जे स्वर उच्चारायला फक्त एक मात्रा लागते असे स्वर - अ, ॲ, इ, उ, ऋ, अं, अ:
वर्त्स्य/दंततालव्य : च़, छ़. ज़, झ़, ञ़
विवृत स्वर : आ
वृत्तमुखी स्वर : ऑ. उ. ऊ, ओ, औ
व्यंजने : क, क़, ख, ख़, ग, ग़, ङ, च, छ, ज, झ, ञ, च़, छ़, ज़, झ़, ञ़, ट. ठ, ड, ड़, ढ, ढ़, ण, त, त्र, थ, द, ध, न, प, फ, फ़, ब, भ, म, य, र, ल, व, व़, श, श्र, ष, स, ह, ळ, क्ष, ज्ञ
संघर्षी वर्ण/उष्म वर्ण/ईषद्विवृत्त/नेमस्पृष्ट वर्ण (Fricatives) :'श, ष, स, ह
संयुक्त व्यंजने : त्र, श्र, क्ष, ज्ञ
संयुक्त स्वर (Dipthongs) : ए, ऐ, ओ, औ
संवृत स्वर :इ, ई, उ, ऊ
स्पर्श वर्ण/स्पृष्ट वर्ण (Plosive Consonants, Stop Consonants किंवा Oral Occlusives) : क-च-ट-त-प वर्गात येणारे सर्व २५ वर्ण + क़, ख़, ग़, ड़, ढ़
स्वर : अ, आ, ऑ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॠ, लृ, ॡ, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अ:
'ह'कारयुक्त वर्ण : ख, ख़, छ, छ़, ठ, थ, फ, फ़, घ, झ, झ़, ढ, ढ़, ध, भ + फल्त मराठीतल्या वापरातले न्ह, म्ह, ऱ्ह, ल्ह, व्ह
(अपूर्ण)
देवनागरीतील वर्ण
थोडक्यात पण महत्त्वाचे.