आंत्रपुच्छ-उच्छेदन परिचर्या

आंत्रपुच्छ हा मोठ्या आतड्यांचा एक भाग असून पोटाच्या उजव्या बाजूला असतो. सर्वसाधारणपणे हा शरीरातील निरुपयोगी अवयव आहे, परंतु जंतुसंसर्ग झाल्यास हा त्रासदायक अवयव आहे. अन्न वाहून नेणारा मार्ग म्हणजे अन्ननलिका → जठर → लहान आतडे → मोठे आतडे हे सर्व एक नळीसारखे आतून पोकळ असणारे अवयव आहेत. लहान आतडे संपून मोठ्या अतड्याची सुरुवात होते तिथे सुरुवातीला मोठ्या अतड्याचा फुगीर पिशवी सारखा भाग असतो त्याला अंधनाल (caecum) असे म्हणतात, यालाच जोडून शेपटी सारखे आंत्रपुच्छ असते ते आतून पोकळ असते व त्याचे दुसरे टोक बंद असते. याला जंतुसंसर्ग झाल्यास त्याला आंत्रपुच्छ दाह असे म्हणतात. त्याला जास्त सूज आल्यास फुटूही शकते व जंतुसंसर्ग पूर्ण पोटात पसरू शकतो आणि रुग्ण गंभीर होऊ शकतो.

बद्धकोष्ठता, पूर्णपणे अंथरुणावर असणे, जड किंवा तळलेल्या पदार्थांचे अतिसेवन, पोटात जंतांचा (worms) प्रादुर्भाव इ. कारणांमुळे आतड्यातील अन्न पुढे सरकण्यास वेळ लागतो, तसेच आतड्यांची हालचाल मंदावते. यामुळे आंत्रपुच्छ दाह उद्भवू शकतो.

नाभीच्या भोवती अचानक दुखणे सुरू होऊन ते ओटीपोटाच्या उजव्या भागात सरकणे; खोकणे, चालणे किंवा इतर त्रासदायक हालचालींमुळे वेदना वाढणे; मळमळ व उलट्या होणे; भूक मंदावणे इ. लक्षणे आढळल्यास त्वरित रुग्णालयात जाऊन तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक असते. ध्वनिलेखन (sonography) किंवा संगणकीय छेदलेखन-क्रमवीक्षण (C T scan) यांच्या साहाय्याने निदान करून जंतुसंसर्गाचे प्रमाण पाहिले जाते. ते कमी असल्यास प्रतिजैविकांद्वारे उपचार केले जातात. परंतु जंतुसंसर्ग जास्त प्रमाणात असल्यास आंत्रपुच्छ शस्त्रक्रिया करणे गरजेचे असते. ही शस्त्रक्रिया विवृत (Open) व उदरपोकळी-छेदन शस्‍त्रक्रिया (laparoscopic; उदरपोकळीतील दूर्बीणीने घेतलेला छेद) अशा दोन प्रकारे केली जाते. विवृत शस्त्रक्रियेमध्ये रुग्णाच्या पोटाला उजव्या बाजूस चीर देऊन आंत्रपुच्छ बाहेर काढले जाते, तर लॅप्रोस्कोपिक शस्‍त्रक्रियेमध्ये रुग्णाच्या पोटावर दोन छोटी छिद्रे पाडून त्यामधून दूर्बीण टाकून आंत्रपुच्छ काढले जाते.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →