सावा

सावा (सावे, हळवी, वरी हिं. शाबन, कुंगू गु. शामो, गाद्रो क. शामे, साबे सं. श्यामाक इं. लिटल मिलेट लॅ. पॅनिकम सुमात्रेन्स, पॅ.मिलिएर कुल-ग्रॅमिनी). फुलझाडांपैकी लागवडीत असलेले हे एक हलक्या प्रतीचे भरड धान्य आहे. ह्याच्या पॅनिकम प्रजातीत सु. ५०० जाती असून त्यांपैकी सु. २३ जाती भारतात आढळतात. गिनी गवत, वरी, गिरनी इ. याच प्रजातीतील असून चारा किंवा हलक्या प्रतीची धान्ये यांकरिता उल्लेखनीय आहेत. कण्व ऋषींच्या आश्रमात हरणांना सावे खाऊ घालीत असल्याचा उल्लेख कालिदासाच्या अभिज्ञान शांकुतलम् नाटकात आला आहे. यावरून साव्याची माहिती सु. दोन हजार वर्षांपूर्वीपासून भारतात आहे. सावा हिमालयात मध्यम उंचीवर जंगली अवस्थेत आढळत असून म्यानमार, आग्नेय आशिया आणि मलेशिया येथेही त्या अवस्थेत तो आढळतो. पॅनिकम सायलोपोडियम (हिं. चिरेकुट्टी) या सर्वत्र आढळणाऱ्या चराऊ गवतापासून साव्याची उत्क्रांती झाली असावी असे मानतात. बिहार, मध्य प्रदेश, तमिळनाडू, कर्नाटक व महाराष्ट्र येथील लागवडीत साव्याचे अनेक प्रकार नमूद केले गेले आहेत. भारतात सर्वत्र त्याचे उत्पादन आढळते.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →