साधना (साप्ताहिक)

साधना हे एक समाजवादी मराठी साप्ताहिक प्रकाशन आहे ज्याची स्थापना १५ ऑगस्ट १९४८ रोजी राष्ट्र सेवा दलाचे नेते पांडुरंग सदाशिव साने (साने गुरुजी) यांनी केली. १९५० ते ५२ मराठी लेखक शंकर दत्तात्रय जावडेकर यांनी त्याचे संपादन केले. यदुनाथ दत्तात्रय थत्ते 1956 साधनाचे संपादक झाले आणि १९८२ पर्यंत ते या पदावर होते. जी.पी. प्रधान हे आठवड्याचे पुढील संपादक होते.

१९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या काळात साप्ताहिकाचे दलित पँथरच्या चळवळीतील लोकांना आवाजासाठी एक मंच उपलब्ध करून दिला होता, जे भारतीय समाजातील निम्न जातींवरील अत्याचाराविरूद्ध बंड करीत होते. साप्ताहिकाने प्रकाशित केलेली काही दलित लेखने मध्यमवर्गाने दाहक मानली आणि संबंधित मुद्द्यांवर बंदी घालण्याचे आवाहनही केले. साधनाने मराठी बुद्धिजीवी वर्गांवर लक्ष करण्यासाठी दलित कार्यकर्ते आणले, आणि वाढत चाललेल्या दलित चळवळीला चालना दिली.

या मासिकाने भारतातील समाजवादी विचारसरणीचा आवाज म्हणून काम केले आणि जून १९७५ मध्ये लागू करण्यात आलेल्या २१ महिन्यांच्या आणीबाणी काळात जन जागृतीमध्ये त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली जुलै १९७६ मध्ये पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या नेतृत्वात भारत सरकारने राष्ट्रीय संरक्षण कायद्यांचा गैरवापर करून प्रकाशन थांबवण्यासाठी या साप्ताहिकाला धमकावले. मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती विद्याचरण तुळजापूरकर आणि न्यायमूर्ती बी.सी. गाडगीळ यांनी साधना प्रेसची संपत्ती जप्त करण्याच्या सरकारी आदेशाला रद्दबातल ठरवून सेन्सॉरशिपचे आदेश मनमानी केल्याने हे पत्रिका लवकरच उघडण्यात आली.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →