विद्याधरी देवी

या विषयातील रहस्ये उलगडा.

विद्याधरी देवी यांचा जन्म १८८१ मध्ये जसुरी (वाराणसी) या गावात झाला. लहानपणापासूनच त्यांना साहित्य, नृत्य आणि संगीताची आवड होती. त्यांनी पंडित दरगाही मिश्रा यांच्याकडून संगीताचे प्रशिक्षण घेतले. पंडित रामसुमेर मिश्रा (सुमेरू जी) आणि उस्ताद नसीर-बशीर खान यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांच्या संगीताच्या सरावात हळूहळू सुधारणा झाली. त्या खयाल, तराणा, ठुमरी, दादरा आणि टप्पा या संगीतात पारंगत होत्या. शिवाय, त्यांनी जयदेव यांनी रचलेले गीत गोविंदा इतक्या भावनेने गायले की लोकांना एका अंतःकरणाचा अनुभव येईल.

त्या काळात लखनौ हे देखील अशा कलाकारांचे केंद्र होते. एकदा, लखनौच्या प्रसिद्ध गायिका मुनीरबाई यांच्या घरी झालेल्या एका संगीत मेळाव्यात, त्यांनी राग मालकौंसमध्ये विलंबित, द्रुत खयाल आणि तराणा ही गाणी गायली, ज्यामुळे प्रेक्षकांना तसेच तत्कालीन प्रसिद्ध गायिका गौहर जान यांनाही मंत्रमुग्ध केले. यानंतर, त्यांची कीर्ती सर्वत्र पसरली आणि त्यांना गायन मैफिलीसाठी आमंत्रित केले गेले.



त्या वेळी, या गायकांकडे सामान्यतः अनुकूल दृष्टिकोनातून पाहिले जात नव्हते; परंतु अत्यंत धार्मिक असलेल्या विद्याधरी देवी या अपवाद होत्या. गांधीजींच्या आवाहनानुसार, त्या स्वातंत्र्यलढ्यात उतरल्या. त्यांनी नेहमी खादी घालण्याची प्रतिज्ञा केली, ही प्रतिज्ञा त्यांनी आयुष्यभर पाळली. गांधीजींच्या सूचनेनुसार, त्यांनी त्यांच्या कार्यक्रमांमध्ये एक किंवा दोन देशभक्तीपर गाणी गायला सुरुवात केली. पंडित दर्गाही मिश्रा यांनी दोन गाण्यांसाठी सूर तयार केले होते, जे त्यांनी त्यांच्या सर्व मैफिलींमध्ये गायले

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →