भारतीय संविधानाची सातवी अनुसूची

या विषयावर तज्ञ बना.

केंद्र आणि राज्यांमध्ये कायदेविषयक अधिकारांच्या वितरणासंदर्भातील भारतातील घटनात्मक तरतुदी प्रामुख्याने कलम २४५ आणि २४६ अंतर्गत परिभाषित केल्या आहेत. भारतीय संविधानाची सातवी अनुसूची केंद्र आणि राज्य विधिमंडळांमधील अधिकार आणि कार्यांचे वाटप निर्दिष्ट करते. त्यामध्ये तीन सूचींचा समावेश आहे; म्हणजेच, संघ यादी, राज्य यादी आणि समवर्ती यादी. संघ सूचीमध्ये एकूण ९७ विषयांचा समावेश आहे, ज्यांवर केंद्रीय संसदेचे अधिकार क्षेत्र विस्तारलेले आहे. त्याचप्रमाणे, राज्य सूचीमध्ये राज्य कायद्यासाठी एकूण ६६ विषयांचा उल्लेख आहे. या अनुसूचीमध्ये एकूण ४७ विषयांची एक समवर्ती सूची देखील नमूद केली आहे, ज्यावर केंद्रीय संसद आणि राज्य विधानसभा या दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार आहे, तथापि हे संविधानाच्या इतर तरतुदींच्या अधीन आहे, ज्या राज्यांच्या कायद्यांपेक्षा केंद्रीय कायद्यांना प्राधान्य देतात.

राज्यांच्या विषयांपासून केंद्रीय कायद्याचे विषय वेगळे करण्याव्यतिरिक्त, संविधानाचे कलम २४८ असे अवशिष्ट अधिकार देखील प्रदान करते जे संघ किंवा राज्य सूचीमध्ये विचारात घेतलेले नाहीत. त्यात असे म्हटले आहे की, “समवर्ती सूची किंवा राज्य सूचीमध्ये नमूद नसलेल्या कोणत्याही बाबीसंदर्भात कोणताही कायदा करण्याचा अनन्य अधिकार केंद्रीय संसदेला आहे.” याव्यतिरिक्त, संविधानाने अनुच्छेद २४६ च्या खंड ४ द्वारे केंद्रीय संसदेला राज्य सूचीमध्ये नमूद केलेल्या विषयांसह सर्व विषयांवर केंद्रशासित प्रदेशांसाठी कायदे करण्याचा अधिकार दिला आहे.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →