बार्बरा मॅकक्लिंटॉक

बार्बरा मॅकक्लिंटॉक (१६ जून, १९०२ - २ सप्टेंबर, १९९२) या एक अमेरिकन वैज्ञानिक आणि सायटोजेनेटिस्ट शास्त्रज्ञ होत्या. त्यांना १९८३ चे वैद्यकशास्त्रामधील नोबेल पुरस्काराने सन्मानित केले गेले . मॅकक्लिनटॉक यांनी १९२७ मध्ये कॉर्नेल विद्यापीठातून वनस्पतिशास्त्रातून पीएचडी प्राप्त केली. तेथेच त्यांनी मका सायटोजेनेटिक्सच्या विकासामध्ये त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. १९२० च्या उत्तरार्धात मॅकक्लिंटॉक यांनी गुणसूत्रांचे आणि मक्याच्या पुनरुत्पादनादरम्यान ते कसे बदलतात याचा अभ्यास केला. तिने मका गुणसूत्रांच्या दृश्यासाठी तंत्र विकसित केले आणि अनेक मूलभूत अनुवांशिक कल्पना दर्शविण्यासाठी सूक्ष्मदर्शी विश्लेषणाचा वापर केला. त्या कल्पनांपैकी एक म्हणजे मेयोसिस दरम्यान क्रॉस-ओव्हर ओलांडून अनुवांशिक पुनर्संयोजन ही कल्पना होती - ही एक यंत्रणा ज्याद्वारे गुणसूत्र माहितीची देवाणघेवाण करते. गुणसूत्राच्या प्रदेशांना भौतिक वैशिष्ट्यांशी जोडताना मकासाठी त्यांनी पहिला जेनेटिक मॅप तयार केला. अनुवांशिक माहितीच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या गुणसूत्रातील टेलोमेर आणि सेन्ट्रोमेअरची भूमिका त्यांनी प्रदर्शित केली. त्यांना क्षेत्रातील सर्वोत्कृष्ट म्हणून ओळखले गेले, प्रतिष्ठित फेलोशिप प्राप्त झाली आणि १९४४ मध्ये नॅशनल अकॅडेमि ऑफ सायन्सेसची सदस्य म्हणून निवड झाली.

१९४० आणि १९५० च्या दशकात मॅकक्लिनटॉकने प्रत्यारोपण शोधून काढले आणि हे दर्शवण्यासाठी वापरले की जीन शारीरिक वैशिष्ट्ये चालू किंवा बंद करण्यास जबाबदार आहे. मक्याच्या एका पिढीपासून पुढच्या पिढीपर्यंत अनुवांशिक माहितीचे सप्रेशन आणि एक्सप्रेषण स्पष्ट करण्यासाठी तिने सिद्धांत विकसित केले. त्यांच्या संशोधनाच्या संशयामुळे आणि त्यातील परिणामांमुळे, त्यांनी १९५३ मध्ये आपला डेटा प्रकाशित करणे थांबविले.

नंतर त्यांनी दक्षिण अमेरिकेतून सायटोजेनेटिक्स आणि मक्याच्या जातीतील एथनोबॉटनीचा विस्तृत अभ्यास केला. त्यांनी त्यांच्या मक्याच्या संशोधनातून दाखवलेली अनुवंशिक बदल आणि प्रथिने अभिव्यक्तीच्या यंत्रणेची पुष्टी म्हणून इतर वैज्ञानिकांनी १९६० आणि १९७० च्या दशकात चांगल्या प्रकारे समजून घेतले. त्यांच्या या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल १९८३ मध्ये त्यांना अनुवांशिक स्थानांतरण शोधासाठी पुरस्कार देण्यात आला, शरीरविज्ञान किंवा औषधोपचारातील नोबेल पुरस्कार मिळवणारी ती एकमेव महिला होती.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →