नाना पाटेकर (१ जानेवारी, १९५१ – ८ ऑक्टोबर, २०२६) हे प्रामुख्याने हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीत कार्यरत असलेले अभिनेते, लेखक आणि चित्रपट निर्माते होते.
एक अभिनेता म्हणून, ते 'अग्नि साक्षी' या चित्रपटातील भूमिकेसाठी विशेष ओळखला जातो, ज्यासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. त्यांना 'परिंदा' (१९८९) मधील भूमिकेसाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर त्यांना 'अंगार' (१९९२) या चित्रपटातील भूमिकेसाठी फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट खलनायक पुरस्कार मिळाला. १९९५ मध्ये, त्यांना 'क्रांतिवीर' (१९९४) चित्रपटातील भूमिकेसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार तसेच फिल्मफेर आणि स्क्रीन पुरस्कार मिळाला. नंतर त्यांनी 'अपहरण' (२००५) मधील भूमिकेसाठी दुसरा फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट खलनायक पुरस्कारही मिळवला. २०१८ मध्ये त्यांना नटसम्राटमधील अभिनयासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा फिल्मफेअर मराठी पुरस्कार मिळाला.
१९७८ साली प्रदर्शित झालेल्या 'गमन' या चित्रपटातून बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केल्यानंतर पाटेकर यांनी काही मराठी आणि बॉलिवूड चित्रपटांमध्ये अभिनय केला. या भूमिकांनंतर, 'परिंदा' (१९८९) या चित्रपटातील गँगस्टरच्या भूमिकेचे कौतुक झाले, ज्यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेर पुरस्कार मिळाला. नंतर, त्यांनी 'प्रहार: द फायनल अटॅक ' (१९९४) मध्ये अभिनय तसेच प्रथम दिग्दर्शन देखील केले. त्यानंतर पाटेकर यांनी १९९० च्या दशकातील अनेक व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये अभिनय केला आणि त्यांच्या अभिनयासाठी समीक्षकांची प्रशंसा मिळवली, ज्यामध्ये 'राजू बन गया जेंटलमॅन' (१९९२); 'अंगार' (१९९२), ज्यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट खलनायकाचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला; 'तिरंगा' (१९९३); 'क्रांतिवीर' (१९९४), ज्यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला; 'अग्नि साक्षी' (१९९६), ज्यासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा दुसरा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला; आणि 'खामोशी: द म्युझिकल (१९९६) यांचा समावेश आहे. २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, त्यांच्या 'शक्ती: द पॉवर' (२००२) आणि 'अपहरण' (२००५) मधील अभिनयासाठी कौतुक झाले; यापैकी 'अपहरण' चित्रपटासाठी त्याला फिल्मफेअरचा दुसरा सर्वोत्कृष्ट खलनायकाचा पुरस्कार मिळाला. पाटेकर यांचे सर्वाधिक कमाई करणारे चित्रपट तेव्हा प्रदर्शित झाले, जेव्हा त्यांनी वेलकम (२००७) या विनोदी चित्रपटात आणि त्याच्या सिक्वेल वेलकम बॅक (२०१५) मध्ये एका गँगस्टरची भूमिका साकारली, आणि राजनिती' (२०१०) या राजकीय थ्रिलरमध्ये एका राजकारण्याची भूमिका साकारली. २०१६ मध्ये त्यांनी 'नटसम्राट' या मराठी चित्रपटात मुख्य भूमिका साकारली. त्यांनी 'काला (२०१८) मध्ये काम करण्यापूर्वी, द्विभाषिक बोम्मलट्टम (२००८) मधून तमिळ चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले.
नाना पाटेकरच्या चित्रपटांची यादी
या विषयावर तज्ञ बना.