जेन गुडॉल

डेम व्हॅलेरी जेन मॉरिस गुडॉल ( जन्म: मॉरिस-गुडॉल, पूर्वी बॅरोनेस व्हॅन लॉविक-गुडॉल; ३ एप्रिल १९३४ - १ ऑक्टोबर २०२५ ) ही एक ब्रिटिश प्राइमेटोलॉजिस्ट आणि मानववंशशास्त्रज्ञ होती.[3] प्राइमेट एथोलॉजीमध्ये अग्रणी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, त्या टांझानियातील गोम्बे स्ट्रीम नॅशनल पार्कमध्ये वन्य चिंपांझींच्या सामाजिक आणि कौटुंबिक जीवनावर सहा दशकांहून अधिक काळ केलेल्या क्षेत्रीय संशोधनासाठी प्रसिद्ध आहेत. लुई लीकी यांच्या प्रायोजकत्वाखाली १९६० मध्ये सुरू झालेल्या गुडॉलच्या कार्याने चिंपांझी साधने बनवतात आणि वापरतात, सहकार्याने शिकार करतात आणि एकेकाळी मानवांसाठी अद्वितीय मानल्या जाणाऱ्या जटिल भावना आणि सामाजिक संरचना प्रदर्शित करतात हे दाखवून प्रचलित वैज्ञानिक दृष्टिकोनांना आव्हान दिले.

नंतर तिने १९७७ मध्ये वन्यजीव संवर्धनाला चालना देण्यासाठी जेन गुडऑल इन्स्टिट्यूटची स्थापना केली, त्यानंतर १९९१ मध्ये रूट्स अँड शूट्स युथ प्रोग्राम सुरू झाला, जो जागतिक नेटवर्कमध्ये वाढला. तिने आफ्रिकेत अभयारण्ये आणि पुनर्वनीकरण प्रकल्प देखील स्थापन केले आणि संशोधन, शेती आणि बंदिवासात प्राण्यांच्या नैतिक वागणुकीसाठी मोहीम राबविली. २००२ मध्ये गुडऑल यांना संयुक्त राष्ट्रांचे शांतीदूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले, त्यांनी सेव्ह द चिम्प्स आणि सोसायटी फॉर द प्रोटेक्शन ऑफ अंडरग्राउंड नेटवर्क्स सारख्या संस्थांना सल्ला दिला.

तिच्या वैज्ञानिक संशोधनाव्यतिरिक्त, गुडॉलने अनेक संस्मरण प्रकाशित केले आणि तिच्या संपूर्ण कारकिर्दीत ती एक सक्रिय व्याख्याता राहिली, संवर्धन आणि हवामान कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात प्रवास करत होती. गुडॉल वर्ल्ड फ्युचर कौन्सिलची मानद सदस्य होती. इतर सन्मानांबरोबरच, तिला क्योटो पुरस्कार, टेम्पलटन पुरस्कार मिळाला आणि २०२५ मध्ये तिला यूएस प्रेसिडेंशियल मेडल ऑफ फ्रीडमने सन्मानित करण्यात आले. २०२२ पासून २०२५ मध्ये तिच्या मृत्यूपर्यंत ती अमानवी हक्क प्रकल्पाच्या मंडळावर होती.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →