जुनापाणीचे शिळावर्तुळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्याच्या नागपूर जवळ ऐतिहासिक महापाषाण शिळावर्तुळे आहेत. जुनापानीच्या सभोवताल अशा ३०० वर्तुळांची नोंद आहेत. १८७९ मध्ये त्यांनी प्रथम जे.एच. रिव्हेट-कर्नाकद्वारे खणले होते, त्यात खंजीर, क्रॉस-रिंग फास्टनर्ससह सपाट अक्ष, कड्या, अंगठी, बांगड्या, घोड्याचे तुकडे, लांब ब्लेड असलेले पटाशी , आणि अणकुचीदारचिमटे अशा विविध प्रकारच्या लोखंडी वस्तूंचा शोध लागला. येथे काळ्या रंगात रेषात्मक चित्रे असणारी वाटी सारख्या काळ्या आणि लाल मातीच्या भांड्यांचादेखील पुरावा सापडला आहे. दफनविधीचे ठिकाण केअर्न्स द्वारे वैशिष्ट्यीकृत होते. सुमारे १५० शिळावर्तुळे अभ्यासली आहेत आणि त्यांचे दस्तऐवजीकरण केले आहे. शिलावर्तुळांमधील कप-चिन्हांकित दगड म्हणजे एक खगोलशास्त्रीय महत्त्व दर्शवितात असे एक महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य आहे. कपचे चिन्हांकित दगड विशिष्ट दिशानिर्देश दर्शविणाऱ्या ठराविक ठिकाणी निश्चित केले गेले आहेत हे यावरून स्पष्ट होते.
या वास्तू भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (भा.पु.स.) ने राष्ट्रीय महत्त्व स्मारक म्हणून नियुक्त केल्या आहेत. १९६२ मध्ये भा.पु.स. ने जागेचे उत्खनन केले ज्यामध्ये तीन शिळावर्तुळे सापडली. टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च ने अधिक अभ्यासाला अर्थसहाय्य दिले आहे.
जुनापाणीची शिळावर्तुळे
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.
