काबो व्हर्देचे प्रजासत्ताक (पोर्तुगीज: República de Cabo Verde; प्रचलित नाव: केप व्हर्दे) हा पश्चिम आफ्रिकेच्या किनाऱ्याजवळ १० बेटांच्या द्वीपसमूहावर वसलेला एक देश आहे. हा द्वीपसमूह अटलांटिक महासागरामध्ये पश्चिम आफ्रिकेच्या ५७० किमी पश्चिमेस स्थित आहे. १५व्या शतकापर्यंत पूर्णपणे निर्मनुष्य असलेला हा द्वीपसमूह १४६० साली पोर्तुगीजांनी शोधून काढला व तिथे वसाहत स्थापन केली. आफ्रिकेतील गुलामांना युरोपामध्ये नेणारी जहाजे येथे थांबा घेत असत. ह्यामुळे १७व्या व १८व्या शतकात केप व्हर्देची भरभराट झाली. १९व्या शतकात गुलागिरीवर बंदी घालण्यात आल्यानंतर केप व्हर्देची अर्थव्यवस्था खालावत गेली. १९७५ मध्ये पोर्तुगालने केप व्हर्देला स्वातंत्र्य मंजूर केले. सध्या केप व्हर्दे संयुक्त राष्ट्रे, आफ्रिकन संघ इत्यादी आंतरराष्ट्रीय संघटनांचा सदस्य आहे. २०१५ साली ५.२५ लाख लोकसंख्या असलेल्या केप व्हर्देचे बहुसंख्य रहिवासी मिश्र युरोपीय व आफ्रिकन वंशाचे आहे.
केप व्हर्दे आफ्रिकेमधील प्रगत व संपूर्ण लोकशाही असलेल्या देशांपैकी एक आहे. येथे फारशी नैसर्गिक संपत्ती उपलब्ध नसल्यामुळे केप व्हर्देची अर्थव्यवस्था पर्यटन व परकीय गुंतवणुकीवर अवलंबून आहे. २००७ साली केप व्हर्देला अविकसित देशांच्या गटातून विकसनशिल देशांच्या गटात बढती देण्यात आली. आफ्रिकेत हुकुमशाही व अराजकता वाढीस लागली असताना केप व्हर्देला येथील राजकीय व सामाजिक स्थैर्य व आर्थिक प्रगतीसाठी कौतुकाचे प्रमाणपत्र दिले जाते. २०१४ सालच्या लोकशाही निर्देशांकानुसार येथील लोकशाही जगात ३१व्या क्रमांकाची बळकट मानली जाते.
काबो व्हेर्दे द्वीपसमूह मानवांनी 15 व्या शतकापर्यंत निर्जन होता, असे ऐतिहासिक कथा सांगतात ज्या कदाचित अचूक नसतील, जेव्हा पोर्तुगीज संशोधकांनी या द्विपांना वसाहती दिल्या, उष्णकटिबंधीय क्षेत्रातील पहिले युरोपियन वसती स्थापन केले. त्याच्या सामरिक स्थानामुळे, काबो व्हेर्दे 16 व्या आणि 17 व्या शतकांत ट्रान्सअटलांटिक दास व्यापारात एक महत्त्वपूर्ण केंद्र बनले. या कालावधीत द्वीपांनी आर्थिक वाढ अनुभवली, जी दास व्यापाराच्या भूमिकेमुळे प्रोत्साहित झाली, ज्यामुळे व्यापारी, खाजगी नौकाधिपती आणि समुद्रदस्युही आकर्षित झाले. 19 व्या शतकात ब्रिटिश साम्राज्याने अटलांटिक दास व्यापाराचे दमन केल्याने याच्या अर्थव्यवस्थेमध्ये घट झाली, आणि त्या काळात अनेक जण स्थलांतरित झाले. तथापि, काबो व्हेर्दे हळूहळू एक महत्वाचे वाणिज्यिक केंद्र बनून आणि मोठ्या वितरण मार्गावर उपयुक्त थांबणाच्या स्थानी अर्थव्यवस्थेत पुन्हा सुधारला. काबो व्हेर्दे 1975 मध्ये स्वतंत्र झाला.
कॅप व्हर्डे ही १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून एक स्थिर प्रतिनिधी लोकशाही देश आहे आणि ती आफ्रिकातील सर्वात विकसित आणि लोकशाही देशांपैकी एक राहिली आहे. नैतिक संसाधनांच्या अभावामुळे, तिची विकसित अर्थव्यवस्था मुख्यतः सेवा-आधारित आहे, ज्यामध्ये पर्यटन आणि परकीय गुंतवणुकीवर वाढत्या प्रमाणात लक्ष केंद्रित केले जात आहे. 2022 च्या आकडेवारीनुसार, तिचा लोकसंख्या सुमारे १९६,००० आहे, जे प्रामुख्याने उप-सहारा आफ्रिकी आणि कमी प्रमाणात युरोपीय वंशाचे आहे, आणि प्रामुख्याने कॅथॉलिक आहे, ज्यामध्ये पोर्तुगीज शासनाचा वारसा दिसतो. कॅप व्हर्डेच्या अनेक ठिकाणी एक मोठा डायस्पोरा समुदाय विद्यमान आहे, विशेषतः संयुक्त राज्ये आणि पोर्तुगालमध्ये, जो बेटांवरील रहिवाशांपेक्षा मोठ्या प्रमाणात आहे. कॅप व्हर्डे अफ्रिकन युनियनचा सदस्य राज्य आहे.
कॅप व्हर्डेची अधिकृत भाषा पोर्तुगीज आहे. मान्यताप्राप्त राष्ट्रीय भाषा कॅप व्हर्डेयन क्रिओल आहे, जी बहुसंख्य लोकसंख्याद्वारे बोलली जाते. २०२१ च्या जनगणनेनुसार, सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या बेटांमध्ये सन्तियागो, जिथे राजधानी प्राया आहे (२६९,३७०), स विंसेंट (७४,०१६), सांतों अंटाओ (३६,६३२), फोगो (३३,५१९) आणि साल (३३,३४७) यांचा समावेश आहे. सर्वात मोठ्या शहरांमध्ये प्राया (१३७,८६८), मिंडेलो (६९,०१३), एस्पार्गोस (२४,५००) आणि असोमडा (२१,२९७) समाविष्ट आहेत.
केप व्हर्दे
यामागील विज्ञान आणि इतिहास.
