बंदरपाखाडी कोळीवाडा हा मुंबईच्या पश्चिम कांदिवली उपनगरातील निवासी भाग आहे. येथे ख्रिश्चन कोळी आणि हिंदू कोळी समाजाची सुमारे २०० कुटुंबे राहतात. यांतील पुरुष बव्हंशी मच्छिमारी करतात तर स्त्रीया मासळी बाजारात मासे विक्री करतात.
भाग ४०० वर्षाहून अधिक जुना आहे.तेथे पवित्र क्रॉसचे एक खूप जुने चॅपल आहे तसेच तेथे हनुमान मंदिर आहे.
पवित्र क्रॉसचा इतिहास
१८९६ साली, प्लेगच्या विनाशकारी साथीच्या काळात, बंदरपखाडी कोळीवाड्यातील अनेक स्थानिक लोकांनी आपले प्राण गमावले. या कठीण काळात, परेरा कुटुंबाने बंदरपखाडी कोळीवाड्याच्या प्रवेशद्वाराजवळील जमीन स्थानिक कोळी समाजाला पवित्र क्रॉसच्या बांधकामासाठी उदारपणे दान केली. प्लेगच्या काळात, अँटोन फरशी सोझ नावाच्या एका मच्छीमाराने गावातील लोकांसाठी प्रार्थना आणि आशेचे पवित्र स्थान म्हणून हा पवित्र क्रॉस बांधला. जेव्हा गावकरी तिथे प्रार्थनेसाठी एकत्र जमत, तेव्हा त्यांचा ठाम विश्वास होता की पवित्र क्रॉस चमत्कारिक असून तो समाजाला आशीर्वाद, संरक्षण आणि आरोग्य प्रदान करतो. तेव्हापासून, बंदरपखाडी कोळीवाड्याचे लोक पवित्र क्रॉसवर प्रार्थना करण्यासाठी नियमितपणे एकत्र येऊ लागले.
बंदरपाखाडी कोळीवाडा – पवित्र क्रॉसचा इतिहास व परंपरा
१. पवित्र क्रॉसचा पुतळा (गावाच्या प्रवेशद्वारावर)
स्थापना वर्ष: १८९६ (ऐतिहासिक ब्युबॉनिक प्लेगच्या महामारीच्या काळात).
अचूक ठिकाण: बंदरपाखाडी कोळीवाड्याच्या प्रवेशद्वारावर हा पवित्र क्रॉस उभारण्यात आला. आजही तो त्याच जागेवर उभा आहे.
खरा इतिहास
जेव्हा भयंकर प्लेगची महामारी पसरली होती आणि अनेक लोक मृत्युमुखी पडत होते, तेव्हा स्थानिक मच्छीमार अँटोन फार्सा सोझ यांनी आपल्या कोळी समाजाला एकत्र करून संरक्षणासाठी प्रार्थना केली.
गरीब कोळी बांधवांची बिकट परिस्थिती ओळखून, स्थानिक पेरेरा कुटुंबाने गावाच्या प्रवेशद्वाराजवळील जमीन उदारपणे दान केली.
या दान केलेल्या जागेवर अँटोन फार्सा सोझ यांनी पवित्र क्रॉसचा पुतळा उभारला. हा क्रॉस संपूर्ण गावासाठी संरक्षणाचे प्रतीक झाला.
वार्षिक उत्सव
दरवर्षी ३१ मे रोजी येथे पवित्र क्रॉसचा उत्सव साजरा केला जातो. कोळीवाड्याच्या प्रवेशद्वारावर मरियामातेच्या महिन्याचा भव्य समारोप या उत्सवाने सुंदररीत्या होतो.
'२. पवित्र क्रॉस चॅपल (कोळीवाड्याच्या आतील भागात)'
स्थापना वर्ष: १९०७.
अचूक ठिकाण: कोळीवाड्याच्या आतील अरुंद गल्ल्यांमध्ये हे चॅपल बांधण्यात आले. हे प्रवेशद्वारावरील १८९६ सालच्या क्रॉसपासून पूर्णपणे वेगळे आहे.
खरा इतिहास
पूर्वी कॅथोलिक कोळी बांधवांना पवित्र मिस्सामध्ये सहभागी होण्यासाठी कांदिवली येथील अवर लेडी ऑफ द असम्प्शन चर्च येथे जावे लागत असे.
मुंबईच्या मुसळधार पावसाळ्यात कोळीवाड्यातील रस्ते आणि वाटा पूर्णपणे पाण्याखाली जात असत. गरीब कोळी बांधवांना खोल पाण्यातून वाट काढत चर्चमध्ये प्रार्थनेसाठी जावे लागत असे.
त्यांची ही अडचण पाहून तेथील पॅरिश प्रीस्ट (धर्मगुरू) यांनी पुढाकार घेतला. कोळी बांधवांना सुरक्षितपणे आणि घराजवळच पवित्र मिस्सामध्ये सहभागी होता यावे, यासाठी त्यांनी १९०७ साली कोळीवाड्याच्या आत हे स्वतंत्र पवित्र क्रॉस चॅपल बांधले.
वार्षिक सण
दरवर्षी १ मे रोजी पवित्र क्रॉस चॅपलचा वार्षिक उत्सव साजरा केला जातो.
३. १ मेची मिरवणूक आणि परंपरा
स्वागत समारंभ
१ मे रोजी सकाळी सर्व मच्छीमार आणि कोळीवाड्यातील रहिवासी गावाच्या प्रवेशद्वारावर, म्हणजेच १८९६ सालच्या पवित्र क्रॉसच्या पुतळ्याजवळ, एकत्र जमतात.
याच ठिकाणी सर्वजण मिळून बिशप, धर्मगुरू, सिस्टर्स तसेच शेजारील गावांमधून येणाऱ्या पाहुण्या कुटुंबांचे औपचारिक स्वागत करतात.
भव्य मिरवणूक
सर्वजण प्रवेशद्वारावरील पवित्र क्रॉसजवळ जमल्यानंतर, संपूर्ण मंडळी एकत्रितपणे कोळीवाड्याच्या आतील भागात असलेल्या १९०७ सालच्या पवित्र क्रॉस चॅपलकडे चालत निघतात.
या भव्य मिरवणुकीच्या अग्रभागी जिवंत ब्रास बँड (वाद्यवृंद) संगीत वाजवत असतो. त्याच्या सुरांमध्ये संपूर्ण समाज चॅपलच्या दारापर्यंत पोहोचतो.
त्यानंतर चॅपलमध्ये भव्य उत्सवी पवित्र मिस्सा (Feast Mass) साजरी केली जाते.
पवित्र क्रॉसची दोन ठिकाणे – एक ऐतिहासिक वारसा
(प्रवेशद्वारावरील क्रॉस) (आतील चॅपल)
(स्थापना: १८९६) (स्थापना: १९०७)
(गावाच्या प्रवेशद्वारावर) (कोळीवाड्याच्या आतील गल्ल्यांमध्ये)
(प्लेगच्या महामारीत संरक्षणासाठी उभारला) (पावसाळ्यातील त्रास कमी करण्यासाठी बांधले)
(उत्सव: ३१ मे) (उत्सव: १ मे)
दोन्ही पवित्र स्थळे बंदरपाखाडी कोळीवाड्याच्या श्रद्धा, इतिहास आणि एकतेचे प्रतीक आहेत.
बंदरपाखाडी गाव बी.एम.सी. शाळा आहे
बंदरपाखाडी
या विषयातील रहस्ये उलगडा.