ऑरेलियन

ऑरेलियन (लॅटिन लुसियस डॉमिशियस ऑरेलियानस ऑगस्टस, ८ सप्टेंबर २१४ किंवा २१५ - सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबर २७५) हा इ.स. २७० ते २७५ दरम्यान रोमन सम्राट होता. सामान्य परिस्थितीत जन्मलेल्या ऑरेलियनने सैन्यामध्ये देदिप्यमान कामगिरी करून सम्राटपद मिळवले. सम्राट झाल्यानंतर त्याने मोठ्या विध्वंसकारक युद्धात अलेमानी या जर्मन टोळ्यांचा पराभव केला. तसेच त्याने उत्तरेकडील गॉथ, व्हॅन्डाल, जुथुन्गी व ईशान्येकडील सार्मेशियन व कार्पाय या लोकांचा पराभव केला. इ.स. २७३ मध्ये त्याने पूर्वेकडील पाल्मिराचे साम्राज्य हा स्वतंत्र झालेला रोमन प्रदेश जिंकून घेतला व पुढील वर्षी पश्चिमेकडील गालिक साम्राज्याचा पराभव फ्रान्स व ब्रिटनचा प्रदेश रोमन साम्राज्यास पुन्हा जोडून घेतला. त्याच्या आदेशाने रोममध्ये ऑरेलियन भिंती बांधण्यात आल्या व डॅशियाच्या प्रांतातून माघार घेण्याचा निर्णयही त्याचाच होता.

रोमन साम्राज्यास तिसऱ्या शतकातील संकटपर्व संपवण्यासाठी त्याचे हे विजय कारणीभूत असल्याने ऑरेलियनला रेस्टिट्युटर ऑर्बिस (लॅटिन: Restitutor Orbis) म्हणजे 'विश्वाचा पुनर्स्थापक' ही उपाधी देण्यात आली. सम्राट डोमिशियन हा डॉमिनस एट् ड्यूस (लॅटिन: dominus et deus, स्वामी व देव) ही पदवी लावणारा पहिला सम्राट असला तरी अशा पदव्या ऑरेलियनच्या कारकिर्दीपर्यंत अधिकृत कागदपत्रांवर लिखित स्वरूपात नव्हत्या. फ्रान्समधील ओर्लेयों या शहराचे नामकरण ऑरेलियनवरून करण्यात आले आहे.

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →