उपभोग (अर्थशास्त्र)

उपभोग म्हणजे सध्याच्या गरजा आणि इच्छा पूर्ण करण्यासाठी संसाधने वापरण्याची क्रिया. हे गुंतवणुकीच्या विरुद्ध दिसते, जे भविष्यातील उत्पन्न मिळविण्यासाठी खर्च करते. उपभोग ही अर्थशास्त्रातील एक प्रमुख संकल्पना आहे आणि इतर अनेक सामाजिक विज्ञानांमध्ये देखील तिचा अभ्यास केला जातो.

अर्थशास्त्रज्ञांच्या वेगवेगळ्या शाळा उपभोगाची व्याख्या वेगळ्या प्रकारे करतात. मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांच्या मते, तात्काळ वापरासाठी व्यक्तींद्वारे नवीन उत्पादित वस्तू आणि सेवांची केवळ अंतिम खरेदी हीच खप आहे, तर इतर प्रकारचे खर्च - विशेषतः निश्चित गुंतवणूक, मध्यवर्ती वापर आणि सरकारी खर्च - वेगळ्या श्रेणींमध्ये ठेवल्या जातात (ग्राहक पहा. निवड). इतर अर्थशास्त्रज्ञांनी उपभोगाची व्याख्या अधिक व्यापकपणे केली आहे, ज्यामध्ये वस्तू आणि सेवांचे डिझाइन, उत्पादन आणि विपणन (उदा. वस्तू आणि सेवांची निवड, दत्तक, वापर, विल्हेवाट आणि पुनर्वापर) समाविष्ट नसलेल्या सर्व आर्थिक क्रियाकलापांचा समावेश आहे.[3]

अर्थशास्त्रज्ञांना उपभोग आणि उत्पन्न यांच्यातील संबंधांमध्ये विशेष रस असतो, जसे की उपभोग कार्यासह मॉडेल केले जाते. उपभोग सिद्धांतामध्ये समान वास्तववादी संरचनात्मक दृश्य आढळू शकते, जे उपभोग कार्याची वास्तविक रचना म्हणून फिशरियन इंटरटेम्पोरल चॉईस फ्रेमवर्क पाहते. प्रेरक स्ट्रक्चरल रिअॅलिझममध्ये मूर्त स्वरूप असलेल्या संरचनेच्या निष्क्रिय रणनीतीच्या विपरीत, अर्थशास्त्री हस्तक्षेप अंतर्गत त्याच्या आवर्तनाच्या संदर्भात संरचना परिभाषित करतात.[4]

विकिपीडियावर संपूर्ण लेख वाचा →